เดลินิวส์ | อ่านความจริง อ่านเดลินิวส์

‘ของเล่นพื้นบ้านอาเซียน’ เชื่อมโยงความสัมพันธ์ผสมผสานการเรียนรู้
วันจันทร์ที่ 13 มกราคม 2557 เวลา 00.00 น.

 ผ่านพ้นไปสด ๆ ร้อน ๆ สำหรับวันเด็กในปีนี้โดยหลากหลายสถานที่ทั่วไทยต่างร่วมส่งมอบความสุขผ่านกิจกรรมหลากรูปแบบ เติมต่อจินตนาการเพิ่มพูนทักษะการเรียนรู้ให้กับเด็ก ๆ 

ของเล่นพื้นบ้าน สื่อหนึ่งที่ถ่ายทอดบรรยากาศความสนุกสนานของการเล่นในวันวานไว้อย่างโดดเด่น ไม่เพียงเฉพาะสร้างความหรรษา ความเพลิดเพลิน ของเล่นพื้นบ้านยังมากคุณค่าทั้งส่งเสริมพัฒนาการด้านร่างกาย เป็นสื่อการเรียนรู้วิทยาศาสตร์  คณิตศาสตร์ รวมถึงชวนเรียนรู้ศิลปวัฒน ธรรมการละเล่นของกลุ่มประเทศเพื่อนบ้านอาเซียน  

ขณะที่การเล่นถือเป็นธรรมชาติของมนุษย์ อภินันท์ ธรรมเสนา นักวิชาการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)ให้มุมมองเกี่ยวกับของเล่นพื้นบ้านว่า การเล่นเป็นการผ่อนคลาย ทางมนุษยวิทยาทางวัฒนธรรมมองการเล่นพื้นบ้านซึ่งไม่ได้มีเพียงแค่ความสนุกสนานอย่างเดียว จากประวัติที่มีมายาวนาน ของเล่นบอกเล่าเรื่องราวชวนศึกษาไว้มากมายหลายด้านโดยด้านหนึ่งช่วยฝึกฝนให้เด็กเรียนรู้กฎกติกา  มีความอด ทน รู้จักการสังเกต  สร้างจินตนาการ อีกทั้งการเล่นยังเป็นเหมือนการเตรียมพร้อมก้าวสู่วัยผู้ใหญ่ 

“ของเล่นพื้นบ้านถือได้ว่าเป็นสื่อเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างกัน การเล่นจะเล่นกันเป็นกลุ่มมากกว่าที่จะเล่นเดี่ยว ๆ ของเล่นพื้นบ้านมีรายละเอียดที่น่าศึกษามากมาย บอกเล่าถึงเรื่องราวของสภาพสังคม สิ่งแวดล้อมของชุมชน วิถีชีวิตซึ่งถ่ายทอดให้เห็นผ่านของเล่นได้อย่างเด่นชัด  อย่างชุมชนไหนที่มีไม้ไผ่อยู่มากก็จะได้เห็นของเล่นที่ประดิษฐ์จากไม้ไผ่หลากหลายรูปแบบ”   

ด้วยความคล้ายคลึงกันของภูมิ ประเทศ ของเล่นพื้นบ้านอาเซียนที่สร้างความสนุกสนานเพลิดเพลิน รวมถึงสร้างการเรียนรู้ให้กับเด็ก ๆ ที่คล้ายคลึงกันมีทั้ง  ลูกข่าง  ซึ่งพบการเล่นกันทั้งในประเทศ ไทย ลาว เวียดนาม ฯลฯ  รูปแบบการเล่น และกติกาอาจมีต่างกันไปบ้างในรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ถ้ามองเรื่องของวัสดุจะไม่ต่างกันมากมีทั้งที่ทำจากไม้ ใช้เมล็ดพืชนำมาประดิษฐ์ แต่อย่างไรแล้วสิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นวิถีชีวิตเชื่อมโยงสัมพันธ์กับธรรมชาติที่นำมาประดิษฐ์ สร้างสรรค์เป็นของเล่น เช่นเดียวกับ ว่าว เห็นได้อย่างชัดเจนว่ามีเล่นกันอยู่ในหลายประเทศ ลักษณะการเล่นอาจเหมือนกันแต่รูปแบบต่างกันไปซึ่งแสดงให้เห็นถึงมุมมองของเล่นพื้นบ้านที่เชื่อมโยงความสัมพันธ์ของประเทศในภูมิภาคและในความสัมพันธ์กันก็ยังแสดงให้เห็นถึงวิถีชีวิตผู้คนที่มีความคล้ายคลึงกัน “ความใกล้ชิดกันของประเทศในภูมิภาคอาเซียน ของเล่นพื้นบ้านที่ปรากฏมีส่วนคล้ายคลึงกันหลายมิติทั้งในเรื่องของวัตถุดิบที่นำมาประดิษฐ์สร้างสรรค์ ของเล่นที่มาจากกติกาที่ใกล้เคียงกัน วันเด็กที่เพิ่งผ่านไปในปีนี้ทางศูนย์ฯ ได้หยิบนำเรื่องราวของเล่นถ่ายทอดในแนวคิด หรรษาอาเซียนเรียนรู้วัฒนธรรม ชวนเด็ก ๆ ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ มิติต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับอาเซียนทั้งในเรื่องสถานที่ อาหาร การแต่งกาย ฯลฯ สร้างความเข้าใจ ความคล้ายคลึงกันเชื่อมโยงสู่การเรียนรู้ ความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน”       

ทวีทรัพย์ นามขจรโรจน์ หรือลุงวิน ผู้ประสานงานกลุ่มรุ่งอรุณของเล่นพื้นบ้านบอกเล่าเพิ่มเติมถึงของเล่นพื้นบ้านในอาเซียนว่า  ของเล่นพื้นบ้านสิ่งนี้เป็นความทรงจำเป็นความสนุกในวัยเด็ก ของเล่นพื้นบ้านเป็นของเล่นที่มาจากสิ่งใกล้ตัว ส่วนใหญ่ได้มาจากธรรมชาติ จากต้นไม้ ดิน กระดาษ ผ้า ฯลฯ นำมาประดิษฐ์เป็นสิ่งต่าง ๆ ที่พบเห็นกันได้บ่อยก็จะมี ว่าว ลูกข่าง ไม้ต่อขา อีกทั้งของเล่นที่ทำจากไม้ไผ่ ฯลฯ  

ของเล่นพื้นบ้านอาเซียนจากที่ศึกษาพบว่าแต่ละประเทศในภูมิภาคมีของเล่นพื้นบ้านใกล้เคียงกัน  ทั้งของเล่นที่ทำจากไม้  อย่างเช่น ลูกข่าง พบการเล่นในประเทศเวียดนาม  ประเทศลาว ประเทศมาเลเซีย อินโดนีเซีย การเล่นลูกข่างนอกจากจะให้ความสนุกสนาน สร้างความท้าทายให้กับผู้เล่นที่จะต้องทำให้ลูกข่างหมุนได้ ลูกข่างที่เป็นของเล่นพื้นบ้านยังฝึกฝนให้เด็กมีความอดทน สร้างการเรียนรู้การทดลองให้ลูกข่างหมุน เรียนรู้เรื่องของแรงเหวี่ยง  

นอกจากนี้ขณะที่พันเชือกลูกข่างให้โอบอุ้มลูกข่างยังมีส่วนฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กมัดใหญ่ของเด็ก ทั้งนี้หากพันไม่แน่นเวลาปาลูกข่างออกไปจะไม่หมุนจึงต้องดึงเชือกให้แน่น การเรียนรู้จากการเล่นยังช่วยทำให้เด็กเป็นคนช่างสังเกตและการที่ลูกข่างหมุนช้า เร็ว การนิ่งหรือส่ายของลูกข่างยังก่อเกิดการเรียนรู้หลักการวิทยาศาสตร์อีกด้วย”  

นอกจากลูกข่างซึ่งเป็นของเล่นที่ทำให้เกิดการหมุนแล้วยังมีของเล่นประเภทที่บินได้ ซึ่งก็จะมี ว่าว  โดยหลายประเทศในอาเซียนนิยมเล่นกัน  ว่าว  ถือว่าเป็นของเล่นที่มีราคาไม่แพงสร้างสรรค์ได้จากกระดาษ โดยนำมาประดิษฐ์ร่วมกับไม้ไผ่และเชือก คอปเตอร์ไม้ไผ่ ของเล่นพื้นบ้านอีกชนิดที่พบการเล่นกันมายาวนาน  ทั้งในบ้านเราและพบในหลายประเทศอาเซียน  ไม่เพียงความสนุกสนานจากการที่ได้เห็นของเล่นชนิดนี้ลอยไปในอากาศ การประดิษฐ์ยังเสริมสร้างการเรียนรู้วิทยาศาสตร์  คณิตศาสตร์   เกิดการทดลองในการทำมุมของปีกหมุน ว่าควรจะต้องเอียงอย่างไรจึงจะพุ่งไปในอากาศได้ดี  เป็น การฝึกการสังเกตให้กับเด็ก อีกทั้งการที่คอปเตอร์ไม้ไผ่จะบินได้สูง  พุ่งตรงหรือไม่ยังเป็นการฝึกในเรื่องการออกแรงช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อ ฝึกการสังเกตเป็นการสอนวิทยาศาสตร์ไปในตัว 

ของเล่นพื้นบ้านที่ทำให้เกิดเสียง  มีอยู่หลายประเภท อย่างการนำไม้ไผ่มาทำเป็น นกหวีด หรือนำมาทำเป็นเสียงนกต่าง ๆ เด็กจะได้เรียนรู้เรื่องลม คลื่นเสียง  ของเล่นลักษณะนี้แทบทุกชาติในอาเซียนนิยมเล่น  นอกจากทำจากวัสดุที่เป็นไม้แล้วยังมีดินเผา ใบไม้ รวมถึงต้นไม้ อย่างเช่น  ปี่ต้นข้าว หรือใบมะพร้าว นำมาม้วนเป็นปี่สร้างเป็นของเล่นให้เสียงต่าง ๆ ได้ ไพเราะ    

ของเล่นพื้นบ้านอีกรูปแบบที่มอบความสนุกสนานและสร้างการเรียนรู้ในเรื่องของจุดศูนย์ถ่วง อย่างเช่น ไม้ต่อขา  มีให้เห็นในหลายประเทศเช่นกัน หมากขุม ก็มีเล่นกันในหลายประเทศในอาเซียน แต่วัสดุอาจจะต่างกันไป อย่างประเทศเวียดนามนิยมเล่นแต่ไม่ใช้รางไม้ใช้กระดาษ ขีดเป็นช่องตาราง ส่วนทางภาคใต้ของประเทศไทยยังคงใช้รางไม้  การเล่นหมากขุมจะได้เรียนรู้คณิตศาสตร์ฝึกฝนการคิดคำนวณ  รู้จักการวางแผน กล้าตัดสินใจ  

“ของเล่นพื้นบ้าน แสดงให้เห็นวิถีชีวิตชุมชนของชุมชนท้องถิ่นนั้น ๆ เด่นชัด  แต่อย่างไรแล้วของเล่นพื้นบ้านของไทยและในภูมิภาคเอเชีย วัสดุของเล่นส่วนใหญ่จะสร้างสรรค์ทำจากไม้  กระดาษ  ฯลฯ  นอกจากนี้ยังแบ่งประเภทของเล่นพื้นบ้านได้ตามหลักการทางวิทยาศาสตร์ อย่างเช่น ของเล่นในกลุ่มที่เกิดเสียง ของเล่นพื้นบ้านในกลุ่มแรงยกอากาศ  จุดศูนย์ถ่วง” 

 ของเล่นพื้นบ้านหลายอย่างได้มาจากธรรมชาติ นอกจากจะเป็นสิ่งที่เชื่อมกิจกรรมของวัยเด็กและผู้ใหญ่ หรือเด็กกับเด็กได้เป็นอย่างดีแล้วยังเป็นของเล่นที่มีราคาไม่แพง หากชำรุดสามารถซ่อมแซมนำกลับมาเล่นใหม่ได้ ในส่วนนี้ก็สามารถเชื่อมโยงสร้างการเรียนรู้ให้กับเด็กได้ อีกทั้งยังช่วยปลูกฝังสร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าทรัพยากรวัสดุจากธรรมชาติ 

 

ประโยชน์จากของเล่นพื้นบ้านยังเป็นสื่อสร้างสายใยความอบอุ่นผูกพันภายในครอบครัวได้ชัดเจน จะเห็นได้ว่าสมัยก่อนคุณปู่  คุณย่าจะประดิษฐ์ของเล่นให้กับเด็ก ๆ ได้เล่นสนุกสนาน อีกทั้งลานบ้าน ลานวัดเมื่อครั้งอดีต สภาพสังคมที่พึ่งพาอาศัยกันของเล่นก็เป็นสิ่งหนึ่งที่ช่วยสร้างสรรค์กิจกรรมสร้างการเรียนรู้ให้กับ

เด็ก ๆ ได้เป็นอย่างดี  แต่เมื่อมีความเจริญทางด้านวัตถุเข้ามากิจกรรมเหล่านี้ลดลงไปก็เป็นสิ่งที่น่าใจหาย  

ของเล่นพื้นบ้านในปัจจุบันมีให้เห็นทั้งในรูปแบบของเล่นและเป็นของฝากของที่ระลึก ขณะเดียวกันได้มีการนำของเล่นพื้นบ้านมาเป็นสื่อในการเรียนรู้โดยเสนอผ่านสื่อของเล่นพื้นบ้านเพื่อให้เด็กได้เชื่อมโยงสังคม สิ่งแวดล้อมวัฒนธรรมสร้างการเรียนรู้แบบบูรณาการขึ้น นอกจากนี้ภายในงานย้อนยุคต่าง ๆ ก็จะได้เห็นบทบาทของของเล่นพื้นบ้านกลับมาให้สัมผัสกับภาพบรรยากาศในวันวาน    

 

ลุงวินให้มุมมองถึงประโยชน์จากการเล่นของเล่นพื้นบ้านอีกว่า ของเล่นพื้นบ้านช่วยสร้างอุปนิสัยให้เด็ก ๆ รู้จักการอดทน รอคอย ไม่วู่วาม รู้จักสังเกต รอบ คอบมากขึ้นซึ่งจะเป็นการหล่อหลอม สร้างความสมดุลในชีวิตได้ อย่างการเล่นหมากขุม ก่อนการเล่นแต่ละหมากผู้เล่นต้องไตร่ตรองให้ถี่ถ้วน  เช่นเดียวกับการเล่นไม้ต่อขา กว่าจะเดินได้ก็ต้องมีความอดทนถึงจะเดินได้บนอุปกรณ์ ของเล่นเหล่านี้มีส่วนช่วยให้มีความสุขุม เมื่อเติบโตก็จะไม่พลาดพลั้งไปในทางที่ผิดพลาดได้ง่าย

ขณะที่ของเล่นพื้นบ้านอาเซียนหลายชนิดการเล่นมีความคล้ายคลึงกัน หากเด็ก ๆ ได้เรียนรู้จักของเล่นที่ทำด้วยมือเหล่านี้ด้วยตนเองก็จะได้รับประโยชน์มากมาย เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้วัฒน ธรรม สนุกสนานเพลิดเพลินไปกับของเล่นเหล่านี้ร่วมกัน อีกทั้งในบทบาทของเล่นพื้นบ้านที่เป็นสื่อการเรียนรู้เมื่อเด็ก ๆ มีความรู้ การประดิษฐ์สร้างสรรค์ก็สามารถเป็นผู้ประดิษฐ์ของเล่นพื้นบ้าน เกิดการสร้างงาน สร้างอาชีพ เกิดรายได้จากของเล่นพื้นบ้านเหล่านี้ได้อีกด้วย.

ประดิษฐ์ของเล่นพื้นบ้าน ตามหลักการทางวิทยาศาสตร์

การประดิษฐ์สร้างสรรค์ของเล่นพื้นบ้านหากแบ่งตามหลักการทางวิทยาศาสตร์แบ่งได้ 6 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มเสียง อาทิ จักจั่น ตะแล็บแก็บ กลองกิ่ง กระดิ่งก้ามปู จิ้งหน่อง ป๋องแป๋ง ปี่ อีโอ๊บ ปืนก้านกล้วย โหว้ นกหวีดดินเผา ฯลฯ กลุ่มแรง ได้แก่ บั่นบื้อ กังหันหมุน รถหลอดด้าย ลูกฟัด ลูกข่าง ลิงจับหลัก นกบิน ฯลฯ กลุ่มคาน/ล้อ/เพลา ได้แก่ กะล่ง กะลา เขาควาย ควายชน รถบรรทุกรถถ่อ ฯลฯ กลุ่มความดันอากาศและแรงยก ได้แก่ ว่าว เครื่องบิน เครื่องร่อน ไม้โพละ กังหันลม ฯลฯ กลุ่มจุดศูนย์ถ่วง ได้แก่เรือใบกาบมะพร้าว เดินกะลา ขาสูง ฯลฯ และ กลุ่มทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เช่น ม้าก้านกล้วย เป็นต้น

ทีมวาไรตี้



เปลี่ยนขนาดตัวอักษร
แบ่งปันข่าวสาร